Cliquer ici pour voir la vidéo.

Banyarwandakazi, Banyarwanda, bavandimwe,

Banyarwanda b’impunzi namwe banyamakuru, 

Mwese ndabaramukije kandi mbifurije amahoro. 

Ni Musomesha Aloys ubasuhuza, umuyobozi n’umuhuza w’Umushinga w’Amahoro, Ubumwe n’Ubwiyunge Nyakuri DVJP, ubwiyunge buyobowe n’Amategeko n’ibiganiro, bunyuze mu Ukuri, Ubutabera n’Imbabazi, umushinga wigenga utabogamiye kuri politiki y’amashyaka n’ubutegetsi, uharanira Politiki Mpuzabanyarwanda n’Ubutabera Mpuza-Nungabantu.

Ubutumwa ngiye kubagezaho ni ubw’uyu mushinga mpagarariye nk’umwe mu banyamuryango b’Impuzamashyirahamwe ya Sosiyete Sivili Nyarwanda CASCR nyiri iyi Radio URUMURI. Kimwe n’uyu mushinga, iyo Mpuzamashyirahamwe nayo yiyemeje kurengera uburenganzira bw’abanyarwanda bwo kuba mu gihugu cyabo, kugisohokamo no kucyinjiramo igihe cyose bashakiye.

Muri iki kiganiro rero nifuje kwibutsa ibiranga muntu wese w’impunzi, no kwerekana by’umwihariko impamvu uyu mwaka 2026 ukwiye kuba uwo GUHUZA abanyarwanda b’impunzi kugirango bagire ubumwe maze bitegure gutaha mu gihugu cyabo.

Impunzi ni muntu ki ? 

Impunzi ni umuntu wese uba hanze y’igihugu cye cy’amavuko bitewe n’ubwoba bufite ishingiro bwo gutotezwa azira ubwoko, idini, ubwenegihugu, kuba umwe mu bagize itsinda runaka cyangwa ibitekerezo bya politiki, n’bindi, kandi kubera ubwo bwoba, akaba adashobora cyangwa adashaka kurengerwa n’amategeko y’icyo gihugu (1). Birumvikana ko igihe cyose icyo uwo muntu yahuze kikiriho atagombye gusubira mu gihugu cye kabone n’ubwo yaba yarabonye ubundi bwenegihugu, kuko ibyo bitavanaho impamvu zamuteye guhunga, bityo bikaba bitabuza ko yongera guhohoterwa no gutotezwa ageze mu gihugu cye. Ibi byabayeho ku banyarwanda benshi. Abanyarwanda b’impunzi mwabonye ubundi bwenegihugu rero ntimukibagirwe ko, mbere y’ubwo bwenegihugu bwanditse mu mpapuro z’ibibaranga, muri impunzi kandi ko mugomba guharanira kuva muri ubwo buhunzi, kuko mutari ba kavukire muri ibyo bihugu mwahungiyemo. Kizito Mihigo yabivuze neza mu ndilimbo ye agira ati:  » Amerika n’Uburayi, Aziya na Oseyaniya, n’bihugu bya Afurika, nibiducumbikire ariko ntitukibagirwe ko turi abana b’U Rwanda ».  

Tariki ya 20 Kamena ni umunsi mpuzamahanga wagenewe impunzi kw’Isi yose, washyizweho n’Umuryango wAbibumye (ONU). Nkuko bitangazwa n’Ishami ry’uwo muryango rishinzwe impunzi – Agence des Nations Unies pour les réfugiés - Uwo munsi Mpuzamahanga w’Impunzi watangiye kwizihizwa ku isi yose kuri iyo tariki mu mwaka wa 2001 ubwo hizirizwaga isabukuru y’imyaka 50 y’Amasezerano yo mu 1951 yerekeye impunzi. Wari warabanje kwitwa Umunsi w’Impunzi w’Afurika mbere y’uko Inama Rusange y’Umuryango w’Abibumbye iwugira ku mugaragaro umunsi mpuzamahanga mu Kuboza 2000 (2).

Uwo mwaka wa 2001 (mu kwezi kumwe kwa Kamena) niwo nanjye natangijemo uyu mushinga DVJP maze nywuha intego yo guharanira ko ubuhunzi bw’abanyarwanda burangira burundu. Niyo mpamvu nawise uw’Ubumwe n’Ubwiyunge Nyakuri kuko aribwo dukeneye kugirango tugire amahoro maze ubwo buhunzi bushobore kurangira koko. Mu bushakashatsi nawukozemo, nasanze ariko ibyo bitashoboka impunzi zitabanje gushyira hamwe ngo zigire ubumwe nyabwo kugirango zifatanye gushaka ibisubizo ku bibazo byateye ubwo buhunzi no kwumvikana uko byashyirwa mu bikorwa. 

Nkuko nabitangaje tariki ya 10/01/2026, ubwo nibutsaga ko kuwa 28/01/26 ari isabukuru ya 65 y’ubutegetsi bwa Repubulika y’U Rwanda yavanyeho Ubwami, navuze ko uyu mwaka wa 2026 ukwiye kuba uw’UBUMWE BW’IMPUNZI Z’ABANYARWANDA. Dore impamvu nemeza ibyo. Iyo turebye amateka ya politiki y’Urwanda muri Repubulika, dusanga :

1. Ubutegetsi bwa MDR-Parmehutu n’ubwa MRND-Muvoma, mu buryo bwa politiki, bwitiriwe abahutu muri iyo Repubulika yavanyeho ingoma Cyami y’abatutsi, bwaramaze imyaka 33 (1961-1994) yose ariko bukananirwa kuvanaho impamvu zitera abanyarwanda kubuhunga.

2. Ubutegetsi bwa FPR-Inkotanyi bwitiriwe abatutsi muri iyo Repubulika nabwo bwavanyeho ubwo butegetsi bwitiriwe abahutu, igihe bamwe muri abo bahutu bari bamaze gukora génocide y’abatutsi bari mu gihugu. Ubwo butegetsi bwa FPR Inkotanyi nabwo mu mwaka umwe (1) gusa buzaba bwujuje imyaka 33 (1994-2027), ariko nabwo bwananiwe gucyemura icyo kibazo cy’ubuhunzi kugeza ubu kuko butarashobora kuvanaho impamvu zateye kandi zigitera abenegihugu guhunga.  

Uretse no kuba ubwo butegetsi bwitirirwa abatutsi muri Repubulika butarahungukije impunzi zose icyo gihe bwajyagaho, na nyuma y’aho bugiriyeho hari abandi banyarwanda benshi bitwa abatutsi babuhunze, biyongera ku bandi benshi cyane bahoze muri bwa butegetsi bwitiriwe abahutu bwatsinzwe mu ntambara ya 1990-1994.

Nubwo abayoboke ba FPR-Inkotanyi bari hanze y’igihugu mbere ya 1994 bari barahunze ubutegetsi bwa Repubulika; bamaze gutera iyo ntambara no gufata ubutegetsi, ntibavanyeho iyo Repubulika ngo bagarure UBWAMI n’UMWAMI KIGERI WA V NDAHINDURWA mu Rwanda. Nta nubwo bashyizeho UBWAMI BUSHINGIYE KW’ITEGEKO NSHINGA mu gifaransa bita « Monarchie constitutionnelle« . Ahubwo bemeye gukumishaho inzego za Repubulika uko bayisanze. Bisobanuye rero ko nabo bemeye ko kuvanaho Ubwami byari bifite ishingiro, kabone nubwo hari imigenzo cyangwa imikorere imwe n’imwe y’ubutegetsi bwa FPR-Inkotanyi isa n’iyahozeho mu gihe cy’Ubwami. Muri politiki y’igihugu cy’U Rwanda, iyi ngingo irakomeye cyane kuko, kubera iyo mpamvu, nyuma y’imyaka 32 y’ubwo butegetsi bwitirirwa abatutsi buriho ubu, nta muyoboke wabwo wakwihandagaza ngo avuge ku mugaragaro ko Ubwami bukwiye kugaruka, maze ngo ijwi rye ribe ryakwumvikana. Ntibishoboka kuko gusobanura impamvu abivuze ubu nyuma y’iyo myaka yose, byamugora ! Ngicyo ikintu nibura abahutu n’abatutsi bahuriraho muri politiki ! 

Ikibazo gisigaye rero kikaba ari icyo kumenya UBUNDI UBUTEGETSI BUZASHOBORA GUHUZA NO KUBANISHA NEZA ABANYARWANDA MU GIHUGU CYABO, nta n’umwe uri hanze yacyo yitwa impunzi. Iki ni ikibazo gikwiye kubonerwa igisubizo mbere na mbere muri wa MURYANGO W’UBUMWE BW’ABANYARWANDA B’IMPUNZI nasabye ko watangizwa n’abanyamakuru bigenga bakawubera ABAHUZA.

Ibitekerezo kuri icyo gisubizo nabitangaje kuri site internet y’uyu mushinga  »projet-dvjp.net », kuri chaîne youtube yawo, kuri Radio URUMURI ya CASCR (Impuzamashyirahamwe ya Sosiyete Sivile Nyarwanda) na chaîne youtube yayo mu biganiro byinshi, no mu bitabo 3 nanditse : 1°. Plaidoyer pour le Droit de la Réconciliation (2001); 2°. RWANDA : Imperuka y’Ubuhunzi, Inkuru Nziza y’Ubwiyunge Nyakuri (2022); 3°. LUMIERE DU MONDE : Pardon authentique et Justice de réconciliation pour la foi en l’humanité (2023). 

3. Uyu mwaka 2026 ni uwo guhuza izo mpunzi zose zikumva neza ko icyo zihuriyeho ari ubwo buhunzi, kuko nta munyepolitiki uzongera kubeshya impunzi z’abanyarwanda ko azakoresha ubuhutu, ubututsi cyangwa ubutwa bwabo kugirango zitahe mu Rwanda. Ubumwe bw’abahutu, abatutsi n’abatwa muri politiki ntibushoboka kubera ko ku rugamba rw’amahoro abanyepolitiki bakoresheje ayo ngirwamoko bose baratsinzwe kuko ubutegetsi bwabo bwasumbanyije abanyarwanda, burabateranya kandi burabatanya, ndetse burabica ! Ubumwe bw’abanyarwanda rero ni bwo bwonyine bushoboka. 

Tariki ya 20 Kamena 2026, kw’isabukuru y’imyaka 25 y’uwo munsi w’impunzi kw’Isi yose, hagombye kwizizihizwa ubumwe bw’abanyarwanda b’impunzi bakagaragariza amahanga yose, bose hamwe, ko bashaka gutaha, ubutazongera kwitwa impunzi, kandi bakerekana n’ibikwiye gukorwa kugirango ibyo bishoboke !

Nifurije impunzi z’abanyarwanda mwese guharanira ubwo bumwe kuko aribwo buzabavana mu buhunzi kuko Imana izabiha umugisha. 

Ibibazo bidasanzwe bicyemurwa n’umuti udasanzwe kandi impinduka nziza ikorwa n’ibitekerezo bishya !

Murakoze mugire amahoro, muhorane Imana.

(1)  »Un réfugié est une personne qui, craignant avec raison d’être persécutée pour des raisons de race, de religion, de nationalité, d’appartenance à un certain groupe social ou d’opinions politiques, se trouve hors de son pays d’origine et ne peut ou ne veut, du fait de cette crainte, s’en réclamer de la protection.

Source : https://www.google.com/search?client=firefox-b-d&q=qui+est+r%C3%A9fugi%C3%A9+selon+la+cinvention+sur+le+statut+des+r%C3%A9fugi%C3%A9s

(2)  »La Journée mondiale des réfugiés est célébrée chaque année le 20 juin et est dédiée aux réfugiés du monde entier. La Journée mondiale des réfugiés a été célébrée pour la première fois à l’échelle mondiale le 20 juin 2001 afin de commémorer le 50e anniversaire de la Convention de 1951 relative au statut des réfugiés. Elle était initialement connue sous le nom de Journée africaine des réfugiés, avant que l’Assemblée générale des Nations Unies ne la désigne officiellement comme journée internationale en décembre 2000 ».

Source : (https://www.unhcr.org/fr/comment-nous-aider/agir-aux-cotes-du-hcr/journee-mondiale-du-refugie). 

Banyarwandakazi banyarwanda bavandimwe ndabaramukije kandi mbifurije amahoro.

Ni Musomesha Aloys ubasuhuza, Umuyobozi n’Umuhuza w’Umushinga w’Amahoro n’Ubwiyunge Nyakuri DVJP, Ubwiyunge buyobowe n’amategeko n’ibiganiro, bunyuze mu Ukuri, Ubutabera n’Imbabazi; Umushinga wigenga utabogamiye kuri Politiki y’amashyaka n’ubutegetsi, uharanira Politiki Mpuzabanyarwanda Gakondo, n’ubutabera Mpuza-nungabantu.

 Ngarutse nanone kwamagana MBABAZI RUSANGE nabonye wagarutse kwongera kubeshya abanyarwanda.

 —————- Musique Radio URUMURI —————

MBABAZI RUSANGE RUSANGIZABINYOMA ;

Uribuka ingendo uherutse gukorera mu bihugu binyuranye kw’Isi guhera umwaka w’2023 ugenda wiyamamariza kuzaba umukuru w’igihugu cyacu cy’URwanda. Muri uko kwiyamamaza gahunda yawe nyamukuru ikaba ngo ari uguhindura urwo Rwanda igihugu kitagira ubutabera.

Ubuheruka nongeye kubwira abakuzi n’abatakuzi uwo uriwe ko wakomotse i Rwanda ugafata indege werekeza Amerika ngo kudushakirayo ineza y’abanyarwanda twese nkaho abanyamerika ari bo ducyesha ubuzima bwacu. Ibinyoma byawe nabishyize ku Karubanda mu buryo burambuye mu kiganiro ngira nti :  »NTAWUYIRUSHIMBABAZI. Nta amnistie » https://youtu.be/_sc-2WeUp3Q

 Uribuka rero ko wakomereje urugendo rwawe muri Canada wakiranwa ISHEMA ryinshi wigize Umwami n’umwunzi w’Inyabutatu ngirwamoko maze urashengererwa biratinda. Ni uko abahutu n’abatutsi wita IMPANGA bati urakaza neza usanzwe wisanga, nyamara ntibamenya ko waje ugamije kubasangiza ibinyoma byawe usanganywe ariko batazi.

 Nyuma y’igihe gito wasubiye mu rwa Gasabo kuko amatora yari yegereje. Ariko umaze kugerayo wibutse ko wagombaga kujya kureba ABAMI b’Ububiligi n’Ubuholandi kugirango bakugire inama isumbi izindi y’uburyo uzayobora Urwanda nuramuka utowe, ukarutegeka ubuzirahererezo ubuzima bwawe bwose nk’Umwami nkuko muri ibyo bihugu bimeze.

Ugeze mu Bubiligi kw’ivuko rya MUKOLONI igihugu cya sogokuru wawe wahasanze umujyanama w’inkoramutima muri politiki y’urwiganwa mvamahanga no mu mategeko atabaho maze mugirana ibiganiro birambuye. Ubwo mwahise mupanga uburyo uzasangiza abanyarwanda ibinyoma byawe ukabemeza ko ugiye kubavana mu bucakara ngo ukabaha ubutabera butunganye kuko wari umaze kumenya ko abanyarwanda benshi bo muri ibyo bihugu by’abera batagushaka. Ndetse n’abo muri Canada bari bamaze kugutahura !

 Ni bwo ubabwiye uti « jye MBABAZI RUSANGE mbazaniye UBUTABERA BWUNGA BUTAGIRA IMUNGU BWA MUNGU WO MW’IJURU N’I RWANGA RWA GASABO ! Uti nimuze dutahane i Rwanda nkeneye amajwi yanyu …. Abandi bati turakuzi uri MBABAZI RUSANGE NTAHO UHURIYE N’UBUTABERA BWUNGA TWAKUVUMBUYE AHUBWO URI GUTEMA AMABABI YA KIZITO MIHIGO KUKO UGAMBIRIYE GUPFOBYA IMBABAZI N’UBWIYUNGE URENGERA INYUNGU ZAWE BWITE GUSA.

 Mu gihe ariko abo banyarwanda b’i Mahanga bibwiraga ko Umwami w’Ububiligi atazakurekura kubera gutinya ko usubiye i Rwanda ab’iyo bakurya uri muzima kuko bagucyeka ko uvuye kubagambanira, wowe yafashe icyemezo cyo gusubira i Rwanda bitewe n’imyigaragambyo karundura abo banyarwanda b’i Mahanga twakoze tukwamagana.

 Abanyarwanda b’i Rwanda bamaze kumenya iyo nkuru bakoze umunsi mukuru wo kwishimira iyo myigaragambyo no kuba amatora yararangiye wowe MBABAZI RUSANGE utaragera i Rwanda. Ni byo rero koko, amatora yarangiye ucyiyumvira umunyenga w’indege yagusubizaga i Kigali uvuye mu ngendo kwiyamamaza mu banyamahanga n’impunzi z’abanyarwanda badashobora kugutora.

 Uribuka ko ugeze i Kanombe wamenye iyo nkuru y’incamugongo ugahita ugarukana n’iyo ndege mu Bubiligi.

 Mu gihe natwe twari twizeye ko ugarutse iwanyu ubutazongera kwiyamamaza ukundi, ejobundi twumvise ko noneho wafashe icumbi mu Bufaransa ugiye kwakira Umwami w’ababiligi wariyo mu rugendo rwe rw’akazi wibwira ko muri bubonane, wenda akazakuvuganira. Ni uko ubonye uwo mwami asubiye iwe mutabonanye ni bwo wiyemezaga kwongera gutangariza abanyarwanda ko ngo uri icyamamare kimenyabose. Wongera kubeshya ko ngo uri INKINGI YA MWAMBA Y’UMURYANGO NYARWANDA, bivuze nyine ko ushaka GUCA UBUCAMANZA NO GUTABA UBUTABERA MU GIHUGU CY’URWANDA noneho ukabusimbura.

 Ni bwo twakwumvise uri kumwe na wa mujyanama wawe mukuru ubwira abanyarwanda ko utabibagiwe. Uti ndaje rwose NTA SONI BINTEYE KUGARUKA NUBWO AMATORA YARANGIYE MU RWANDA NTAYARIMO BITYO NGATSINDWA URUBANZA RWAYO NTABURANYE. Ibyo wabibwiraga abanyamakuru benshi bari bagutegereje aho mu Bufaransa ngo bakubaze uburyo watsinzwe amatora udahari.

Umunyamakuru KABUHARIWE mu gusesengura politiki wa Radio MPUZAMAHANGA Canada-Rwanda yakubajije impamvu iyo uri mu Rwanda uvuga ko uharanira ko igihugu kigendera ku mategeko ariko wagera hanze ukivuguruza maze ukerekana ko ushaka igihugu kitagira ubutabera. Ndibuka ko wose MBABAZI RUSANGE wamusubije vuba muri aya magambo ugira ati : « Mu Rwanda ntawe ugera ku butegetsi atishe amategeko ». Urongera uti :  »Amategeko tuvuga agomba gukurikizwa ni ayo tuzashyiraho twageze ku butegetsi, ariko tumaze kwica amategeko yashyizweho n’abatubanjirije ». Uti :  »Amategeko yashyizweho n’abandi rero ntatureba ». Wavuze kandi ko ngo igihe mu minsi ishize wanyuraga kuri iyo radio Canada-Rwanda uwo munyamakuru wayo yagusuzuguye NGO akakwakira nk’umunyepolitiki ucagase cyangwa uciriritse ! Ni uko undi nawe agusubiza ko akuziza gukora POLITIKI Y’URUKOZASONI !!

 Abandi banyamakuru si bo babonye icyo kiganiro kirangira …

 Nguko uko inkuru nshya yahise ikwira kw’Isi yose ko wowe MBABAZI RUSANGE nanone uhindutse RUKOZASONI. MBABAZI RUSANGE noneho urahungira he koko ? Dore n’ikindi gitego cya kane uragitsinzwe kandi iki cyo ni wowe icyitsinze !! Umunyarwanda yise umwana we  »BAJYAGAHE » . Noneho se urajya he koko?

MBABAZI RUSANGE reka nguhe ubu butumwa :

MBABAZI RUSANGE RUSANGIZABINYOMA rekera aho gukoza isoni abanyarwanda maze usezere muri politiki kuko ntayo ushoboye.

Rekera aho gukoza isoni abanyepolitiki nyapolitiki;

Rekera ho gukoza isoni abanyarwanda baharanira ubutabera, ubumwe n’ubwiyunge nyakuri. Kuki utigira kuri KIZITO MIHIGO ngo ubanze umenye uburyo asobanura imbabazi n’ubwiyunge ? Nongere mbigusubiriremo, nta kazi nta n’umwanya mu butegetsi uzabona mu Rwanda kuva KIZITO MIHIGO yahashinga KMP. KIRAZIRA ! Tuzakurikiza inyigisho ze ntituzakurikiza izawe. Ibyo ubyumve kandi ubyiteho.

 Rekera aho rero gukoza isoni impirimbanyi zirengera uburenganzira bw’ikiremwamuntu;

 Rekera aho gukoza isoni abanyamategeko bashaka igihugu kigendera ku mategeko. Ariko kuki udashaka abanyamategeko mazima ugashaka abakubwira ko bazi amategeko atabaho ?

 Rekera aho GUSEBYA URWANDA N’ABANYARWANDA MAZE UHAGARIKE iyo POLITIKI Y’URUKOZASONI.

—————- Musique Radio URUMURI —————

Banyarwandakazi, banyarwanda;

MBABAZI RUSANGE RUSANGIZABINYOMA RUKOZASONI RWA RUSISIBIRANYA naramuburiye mubwira ko nashaka kugarura mu banyarwanda politiki ye y’ibinyoma tuzahangana nkamuhanura ku rwego yimanitseho akazaruhanukaho acuritse umutwe. Nahame hamwe rero nanjye ndagarutse.

Amaze gutsindwa amatora atagiyemo kuko yari yagiye kwiyamamariza mu banyamahanga ya Mpatsibihugu ngo bazamufashe kugera ku butegetsi, yakomereje urwo rugendo rwe mu Bufaranasa nkuko nabimwibukije, nuko akigerayo atangaza ko ngo umunyamakuru wa Radio Canada-Rwanda yamututse akamwandagaza kuko yibwiraga ko politiki nyamunsi nyamwishi ariyo izamugeza ku butegetsi mu Rwanda naho ntakamenye ko ibihe byahindutse. Ubwo ngo kuko yari azi ko impunzi zose zahunze ubutegetsi bumwe akibwira ko zose ziri inyuma ye nubwo yaba atazishakira ubutabera !

Naho ntakamenye ko izo mpunzi zakangutse kuva zabona ayo MAYERE na TEKINIKI y’abategetsi bayoboye Urwanda muri Repubulika Cyami-Gikoloni y’Inyabutatu ngirwamoko kuva yajyaho. Urupfu rwa KIZITO rwarabakanguye !! Barakanuye !! Bafunguye amaso !! Ntacyo wababeshya !!

Banyarwandakazi, banyarwanda;

Uku guhuzagurika n’amakosa menshi by’umunyepolitiki MBABAZI RUSANGE birongera gushimangira IGITEKEREZO CYA POLITIKI CY’UYU MUSHINGA DVJP NASOBANUYE KENSHI MVUGA KO INSHINGANO ZOSE ZIREBANA N’UBUTABERA N’UBWIYUNGE NYAKURI ZIGOMBA KWAMBURWA ABANYEPOLITIKI BO MU MASHYAKA, ZIKEGURIRWA UMURYANGO GAKONDO NYARWANDA (SOSIYETE SIVILI).

 ABANYEPOLITIKI NIMUREKURE UBUTABERA BWIGENGE IMPUNZI ZITAHE.

 KURENGANURA ABANYARWANDA MU BUTABERA NTIMWABISHOBORA KUKO ARI MWE MUBARENGANYA. Umunyepolitiki MBABAZI RUSANGE RUSANGIZABINYOMA RUKOZASONI YONGEYE KUBISHIMANGIRA. NTA KINDI KIMENYETSO GIKENEWE.

INZEGO Z’UBUYOBOZI zigomba kuva mu maboko y’abanyepolitiki y’amashyaka KUGIRANGO ZIGENGE ni izi zikurikira :

ABANYEPOLITIKI BO MU MASHYAKA BAKWIYE KWEGURA MU NZEGO ZIKURIKIRA :

 1° UBUTABERA (ubugenzacyaha n’ubushinjacyaha, ubucamanza bw’inkiko, ubutabera mpuzabantu – médiation, ingaga z’abavoka),

2° ITANGAZAMAKURU;

3°UBUREZI N’UMUCO NYARWANDA;

4° UBUMWE N’UBWIYUNGE NYAKURI BW’ABANYARWANDA ;

5° UBURENGANZIRA BW’IKIREMWAMUNTU;

6° UBUREZI MU MASHURI ABANZA, AYISUMBUYE N’AMAKURU;

N’IZINDI NZEGO ZIFITE IREME N’INSHINGANO BIDAHINDUKA.

Mboneyeho rero gushimangira igitekerezo cya politiki natangaje nsobanura ko SYSTEME POLITIQUE Y’URWANDA IGOMBA GUHINDUKA KUGIRANGO IZO NSHINGANO ZOSE MAZE KUVUGA ZEGURIRWE SOCIETE CIVILE YIGENGA.

Niyo mpamvu REPUBULIKA CYAMI-GIKOLONI DUFITE KUVA MURI 1961 IGOMBA KUVAHO TUKAYISIMBUZA REPUBULIKA YUNZE UBUMWE Y’URWANDA RWIYUNZE.

 Nibwo tuzashobora kwirukana MBABAZI RUSANGE RUSANGIZABINYOMA RUKOZASONI tukamusimbuza MBABAZI NYAKURI.

Banyarwandakazi, banyarwanda;

REKA NDANGIZE  MVUGA KURI IBI BINTU BIKURIKIRA abanyarwanda twagombye kwibazaho ku banyepolitiki bashyigikiye IMBABAZI RUSANZE.

 1. Biratangaje ko iki gitekerezo cyazanywe n’abanyepolitiki batavuga rumwe n’ubutegetsi. Abazanye n’abashyigikiye iki gitekerezo bagaragaza ko nta cyizere bifitiye ko bashobora gukora impinduka y’ubutegetsi mu Rwanda bakoresheje UBUNDI BURYO BWA POLITIKI. Ni uko nta bundi buryo babona bafite. Muri macye, bagaragaza mu buryo budasubirwaho ko bemera ko bafite intege nkeya. Ibi bigashimangira ibyo abari ku butegetsi mu Rwanda bavuga iyo bemeza ko NTA nzira abanyepolitiki batavuga rumwe n’ubo bafite banyuramo kugirango bashobore kubuvanaho. Amatora, intambara, diplomatie, imishyikirango n’ibindi byose ngo byarabananiye. Niyo mpamvu bagira bati : « buriya tugaragaje ko twasabira imbabazi rusange abanyabyaha bakoze amahano, abari ku butegetsi nabo bakwiyumvamo ko batazakurikiranwa ku byaha baregwa, noneho bakabona bakadohora bakemera imishyikirano ».

Nanjye nti : YEGO IBIGANIRO N’IMISHYIKIRANO NI INZIRA NZIZA Z’AMAHORO ndabyemera. Ariko se kuki iyo mishyikirano yavanaho UBUTABERA ? Izi MBABAZI RUSANGE ikibabwira ko bazishaka ni iki ko bifitiye ubutegetsi ? Bazanze se mwabigenza mute ?

 2. Ubundi IMBABAZI RUSANGE zisabwa n’abakoze ibyaha baba batinya gukurikiranwa n’inkiko. Abasaba izi IMBABAZI RUSANGE se haba hari ibyaha nabo batinya ko bashobora kuzakurikiranwaho ?

3. Kuki abo batigeze bashyira imbere izi MBABAZI RUSANGE intambara ya 1994 irangiye. Bakaba bari kuzidusakuzaho nyuma y’imyaka 30 ? Byaba ari ukubera kurambirwa ubuhunzi kuri bamwe numvise bazishyigikiye kandi barahoze mu butegetsi nyuma ya 1994 NYAMARA BATIGEZE BAZIVUGA ICYO GIHE BAKIBURIMO ?

4. Biragoye kwumva ukuntu bamwe mu NZIRAKARENGANE ZAKOREWE IBYAHA NDENGAKAMERE basaba KO ABABAKOREYE IBYO BYAHA BAHABWA IMBABAZI RUSANGE NTA UBUTABERA BUBAYEHO.

UMWANZURO : Abashyigikiye icyo gitekerezo nimugishyingure burundu mushake ibindi bitekerezo bya politiki bishya kuko politiki y’urwiganwa turayirambiwe. Nimureke iyo politiki kuko igamije gutoneka Rubanda.

Banyarwandakazi, banyarwanda;

NGIBYO IBYA MBABAZI RUSANGE RUSANGIZABINYOMA RUKOZASONI

Nidufatanye kumwamagana tumwirukane muri politiki nyarwanda no mu muryango w’abanyarwanda maze asubire kwa se Mukoloni wamuzanye i Rwanda.

 Uko narwanyije igitekerezo cy’ubutegetsi bw’impanga z’abahutu n’abatutsi ngo cyo kugabana ubutegetsi hashingiwe kuri ayo ngirwamoko ya politiki, ni nako nzakomeza kurwanya iki gitekerezo cy’imbabazi rusange kigamije gushyingura ubutabera, kugirango ahubwo kibe ari cyo gishyingurwa burundu !

NDIBUTSA KO IBIBAZO BIDASANZWE BICYEMURWA N’UMUTI UDASANZWE KANDI KO IMPINDUKA NZIZA IKORWA N’INBITEKEREZO BISHYA !

Mugire amahoro ahoraho !

Cliquer ici pour voir la vidéo.

Umwanzuro w’inyandiko : « AGACA mu MATORA ya REPUBULIKA CYAMI-GIKOLONI kuva 1961 » (ibice 5)

Kuva Repubulika y’URwanda yajyaho tariki ya 28.01.1961, abanyepolitiki bo mu mashyaka mvamahanga ndetse n’abasilikari bishyizeho bakigira abanyepolitiki ntibigeze bacyemura neza ibibazo abanyarwanda bari bafiye mu butegetsi bw’ingoma ya Cyami.

- Iyo Repubulika yatanyije abanyarwanda kuko kuva mu bihe by’imyivumbagatanyo (révolution) yo muri 1959 yari igamije kuvanaho Ubwami kugirango himikwe iyo Repubulika, abanyarwanda batahwemye gusubiranamo no kuryana mu gihugu ;

- Iyo Repubulika y’amashyaka yirukanye abanyarwanda mu gihugu cyabo ibacira mu mahanga bahinduka impunzi;

- Abayobozi ba Repubulika n’amashyaka ya politiki bishe kandi bicisha abanyamahanga n’abanyarwanda benshi batagira ingano mu gihugu cy’Urwanda ndetse no mu mahanga;

- Abayobozi ba Repubulika n’amashyaka ya politiki bayoboye ibikorwa byo gusenyera abanyarwanda no kubanyaga imitungo yabo;

- Abayobozi ba Repubulika n’amashyaka, bayobowe n’AGACA GATANYAMIRYANGO, bashyize imbere politiki ya MUKOLONI yo gutanya, guteranya no gusumbanya abanyarwanda bakoresheje ingirwamoko y’Inyabutatu-cyami-Gikoloni.

Kubera izo mpamvu zose n’izindi tuzakomeza kwerekana ;

Twebwe GATI GATEME, GAHURU GAHURUZA na GATUZA GATUZANEZA ;

Dusanze iyo Repubulika Cyami-Gikoloni igomba kuvaho.

Cliquer ici pour voir la vidéo.

Banyarwandakazi banyarwanda bavandimwe ndabaramukije kandi mbifurije amahoro.

Ni Musomesha Aloys ubasuhuza, Umuyobozi n’Umuhuza w’Umushinga w’Amahoro n’Ubwiyunge Nyakuri DVJP, Ubwiyunge buyobowe n’amategeko n’ibiganiro, bunyuze mu Ukuri, Ubutabera n’Imbabazi; Umushinga wigenga utabogamiye kuri Politiki y’amashyaka n’ubutegetsi, uharanira Politiki Mpuzabanyarwanda Gakondo, n’ubutabera Mpuza-nungabantu.

Uyu munsi muri iki kiganiro kuri radio URUMURI ngarutse kubagezeho ubundi butumwa bw’abazito Gateme, Gahuruza na Gatuzaneza.

Mbere yo kubagezaho ubwo butumwa buri mw’ibaruwa ya 5 y’abo bazito ariko, nifuje kubibutsa ko muri uyu Mushinga w’Amahoro n’Ubwiyunge Nyakuri ngamije gutanga ibitekerezo bya politiki bishya kuko nemera ko ari byo bikora impinduka nziza. Ibyo nkuze kubivuga iyo nsoza inyandiko n’ibiganiro ntangaza muri slogan y’uyu mushinga ngira nti : « IBIBAZO BIDASANZWE BICYEMURWA N’UMUTI UDASANZWE KANDI IMPINDUKA NZIZA IKORWA N’IBITEKEREZO BISHYA ». Ibyo bitekerezo bishya mbivana mu bushakashatsi nkora ku bwiyunge nyakuri kuva muri 2001.

Muri izo nyandiko n’ibyo biganiro rero, nta muntu n’umwe ntunga urutoki ngo mutere ibuye, cyangwa ngo muture indabo mushimagiza, kuko ibyo bitekerezo bya politiki mvuga bitureba twese abanyarwanda.

Ibyo bitekerezo bishya bigamije guhindura système politique y’igihugu cy’U Rwanda, ni ukuvuga imiterere, imyubakire n’imitegekere y’inzego z’ubuyobozi n’ubutegetsi, kugirango ubwo bumwe n’ubwiyunge nyakuri tuzashobore kubugeraho. Nta mazina y’abantu mvuga mu nyandiko n’ibiganiro ntangaza. Iyo bamwe bitanguranwa bagirango ni bo navuze kandi ubwo butumwa mba nabugeneye abanyarwanda bose, ibyo mbifata ni nka wa mugani uvuga ngo «  (amagambo) abwirwa benshi hakumva bene yo » ! Birumvikana ko abo banyarwanda baba batarahinduka ! 

Nta mpinduka itagira ibitekerezo bya politiki kandi ntiwakora impinduka nziza nawe utabanje guhinduka. Kizito Mihigo nawe yagize ati : « mbere yo kwiyunga n’abandi banza wiyunge nawe ubwawe ». Ibitekerezo bya politiki bishyirwa mu BIKORWA n’ababyemera, MU NYUNGU RUSANGE z’abo bigenewe. Muri iyi gahunda y’UBWIYUNGE NYAKURI BW’ABANYARWANDA , ibitekerezo bishya ntangaza ni ibya politiki nshya nise : POLITIKI MPUZABANYARWANDA GAKONDO.

Muri uyu mushinga mparanira rero ko U Rwanda rukwiye guhindura système politique ya Repubulika isanzweho kubera ko ifite  inenge nyinshi. Ni Repubulika Cyami-Gikoloni. Iyo mpinduka izaza ikosora ya yindi yavanyeho Ubwami hakimikwa iyo Repubulika tariki ya 28 Mutarama 1961. Iyo Repubulika nshya dukwiye guharanira nayise : REPUBULIKA YUNZE UBUMWE Y’URWANDA RWIYUNZE. Ibisobanuro birambuye mwabisanga mu bitabo 2 nanditse aribyo :

1. RWANDA : IMPERUKA Y’UBUHUNZI. Inkuru Nziza y’Ubwiyunge Nyakuri

2. LUMIERE DU MONDE : Pardon authentique et Justice de réconciliation pour la foi en l’humanité.

Nizere ko ibyo byumvikanye neza.

Reka noneho mbagezeho ibaruwa ya 5 uko yanditswe na GATEME, GAHURUZA na GATUZANEZA.

 IBARUWA IFUNGUYE YANDIKIWE ABANYARWANDAKAZI N’ABANYARWANDA BOSE BATUYE ISI (igice 5)  

IMPAMVU : AGACA mu MATORA ya REPUBULIKA CYAMI-GIKOLONI kuva 1961 (5) :  

KU BANYARWANDAKAZI N’ABANYARWANDA MWESE BENE GIHUGU CY’U RWANDA  

BANYARWANDAKAZI, BANYARWANDA BAVANDIMWE DUSANGIYE IGIHUGU  

Turabaramukije kandi tubifurije amahoro !  

TWEBWE : abazito GATEME, GAHURUZA, na GATUZANEZA  

Dukomeje kubandikira tubasaba ubufatanye muri iyi MPINDUKA NSHYA GAKONDO ya POLITIKI MPUZABANYARWANDA n’UBUTABERA MPUZABANTU GACANZIGO.

Mu mabaruwa 2 ya mbere twababwiye ko dushaka IBIGANIRO BIYOBOWE N’ABAHUZA MU BUTABERA GACANZIGO GAKONDO. Twabasobanuriye neza ABAHUZA dushaka abo aribo ndetse nubwo BUTABERA BUSHYA twifuza.

Mw’ibaruwa ya 3 twabagejejeho icyemezo cyacu cyo kuyoboka umuryango w’ABAZITO no kwimika INUMA Y’AMAHORO muri iyo GACANZIGO tukirukana AGACA GATANYA k’INYABUTATU. Twanababwiye kandi ko dushaka LETA NSHYA izashyiraho INZEGO NSHYA n’AMATEGEKO Y’UBWIYUNGE NYAKURI kugirango ubwo BUTABERA BUSHYA butangire gukora.

Mu  ibaruwa ya 4 twabagejejeho IMPURUZA isaba IBIGANIRO BYA POLITIKI MPUZABANYARWANDA GAKONDO.

Muri iyi baruwa ya 5 turamagana abashaka guhindanya no guharabika abaharanira impinduka nziza, aho kugirango babe ari bo bahindura ibitekerezo byabo bitanya abanyarwanda.  Biragaragara ko abo barwanya impinduka nziza bumvise ko ari bo tubwira, nka wa mugani uvuga ngo « bavuga ibigoramye imihoro ikarakara ». Ibyo byerekana rero ko imyitwarire igoramye turwanya bayiyumvamo kandi ko badashaka kuyihindura. 

Politiki nyapolitiki ikorwa n’ibitekerezo ntikorwa n’ibitutsi kandi ntinakorwa no kwibasira no guharabika abatanga ibitekerezo byabo ku muntu wese waba atabyemera, aho kwerekana ibitekerezo afite bivuguruza ibyo abandi batanga bigamije impinduka, kugirango Rubanda yihitiremo ibyo ishaka. 

Muri iyi baruwa twateguriwe n’umuvandimwe wacu GATUZANEZA, turabagezaho rero nanone IMPUNGENGE duterwa no kuyoborwa n’amategeko ashyirwaho n’abategetsi batubahiriza UMUCO GAKONDO wacu. Ayo mategeko ashyirwaho hakurikijwe imico ya politiki mvamahanga kuva REPUBULIKA YAJYAHO TARIKI YA 28.01.1961.   Niyo mpamvu dusaba ko inzego z’ubutegetsi bw’iyo REPUBULIKA y’U Rwanda zikwiye guhinduka kugirango Umuryango Gakondo Nyarwanda (Société civile rwandaise) nawo ujye mu nzego zishyiraho amategeko y’igihugu.

Banyarwandakazi, banyarwanda bavandimwe ;

• Kubyerekeranye n’INZEGO Z’UBUTEGETSI

Tumaze kubona ko REPUBULIKA yasimbuye UBWAMI kubera imiyoborere mibi y’ubutegetsi bw’iyo ngoma ya Cyami;

Tumaze kubona ko ubwo butegetsi bwa Repubulika butakosoye amwe mu makosa y’UBWAMI ndetse ahubwo nabwo bugakora andi mahano arenze urugero ;

Tumaze kumenya ko AGACA GATANYAMIRYANGO ari ko kacuritse POLITIKI GAKONDO Y’URWANDA RWA GASABO gakoresheje indi POLITIKI GATANYA y’ngirwamoko HUTU-TUTSI-TWA MUKOLONI mu binyoma bye yise ngo ni « ethnies » kugirango atanye abanyarwanda maze abone uko abategeka ;

Dushingiye ku byo twiboneye n’ibyo twiyumviye mu mateka y’iyo REPUBULIKA MVAMAHANGA kuva yajyaho kugeza ubu;

TWEBWE: GATEME, GAHURUZA, na GATUZANEZA.;

Dusanga muri iyo Repubulika y’amashyaka abayobozi bayo barakoze amahano menshi adakwiye kwihanganirwa, amwe muri yo akaba ari aya akurikira:

- Abayobozi ba Repubulika n’amashyaka ya politiki bishe kandi bicisha abanyamahanga n’abanyarwanda benshi batagira ingano mu gihugu cy’Urwanda ndetse no mu mahanga;

- Abayobozi ba Repubulika n’amashyaka ya politiki bayoboye ibikorwa byo gusenyera abanyarwanda;

- Iyo Repubulika y’amashyaka yirukanye abanyarwanda mu gihugu cyabo ibacira mu mahanga bahinduka impunzi;

- Abayobozi ba Repubulika n’amashyaka, bayobowe n’AGACA GATANYAMIRYANGO, bashyize imbere politiki ya MUKOLONI yo gutanya, guteranya no gusumbanya abanyarwanda bakoresheje ingirwamoko y’Inyabutatu-cyami-Gikoloni.

Ni kubera izo mpamvu dusanga iyo REPUBULIKA igomba guhinduka maze ikubakwa bundi bushya mu buryo buberanye na GAKONDO Y’ABANYARWANDA, bityo amashyaka ya politiki akamburwa izo ngufu yakoresheje nabi ikora ayo mahano.

Ni nayo mpamvu TWE twiyemeje kuyoboka indi politiki nshya MPUZABANYARWANDA GAKONDO y’Umushinga w’Amahoro n’Ubwiyunge Nyakuri DVJP.

TWEBWE: GATEME, GAHURUZA, na GATUZANEZA.

Nanone

Tumaze kubona ko amategeko y’igihugu cy’Urwanda ashyirwaho hakurikijwe gusa uburyo mvamahanga bw’ayo mashyaka tumaze kuvuga; 

Tumaze kubona rero ko Umuryango Gakondo w’abanyarwanda ari wo Société civile rwandaise (mu rulimi rw’igifaransa) nta jambo ugira mu gushyiraho ayo mategeko kuko nyine nta myanya ugenerwa mu Nteko nshinga amategeko;

Tumaze kumenya ko hari bamwe mu banyepolitiki no muri iki gihe tugezemo badashaka kwirukana AGACA GATANYAMIRYANGO kabacamo ibice nkuko twabibasabye mw’ibaruwa ya 4 duherutse kubandikira;

Tumaze kumenya ko nanone bamwe muri abo banyepolitiki batinya ibitekerezo bishya bya Politiki Mpuzabanyarwanda Gakondo bigamije gushyiraho inzego nshya za Leta nshya;

Tumaze kumenya ko bamwe muri abo banyepolitiki bakomeje gucamo abanyarwanda ibice bibasumbanya, bakabateranya kugirango basubiranemo bakoresheje ka GACA GATANYAMIRYANGO, ibyo bikorwa bikaba bibangamiye ubwiyunge nyakuri bwabo ;

• DUSANZE KU BYEREKERANYE N’AMATORA Y’ABATEGETSI 

- Muri iyo Repubulika nta matora y’abategetsi yigeze abaho abanyarwanda bose bari mu gihugu kuko igihe cyose ayo matora yakozwe abanyarwanda benshi bari hanze y’igihugu baragizwe impunzi;

- POLITIKI GATANYA YA MUKOLONI ISHINGIYE kw’isura y’umubiri w’abanyarwanda ariyo yakomeje kuyobora ICYISWE AMATORA Y’ABATEGETSI B’IGIHUGU CY’U RWANDA kuva REPUBULIKA yajyaho tariki ya 28/01/1961 kugeza ubu.

• DUSANZE KU BYEREKERANYE N’AMATORA Y’AMATEGEKO Y’IGIHUGU 

UMURYANGO GAKONDO NYARWANDA UGOMBA KUGIRA IMYANYA MU NTEKO ISHINGAMATEGEKO KUGIRANGO ABATURAGE BAGIRE UBURENGANZIRA BWO KWISHYIRIRAHO AMATEGEKO BATANYUZE KU MASHYAKA MVAMAHANGA.

• KUBERA IZO MPAMVU ZOSE :

TWEBWE: GATEME, GAHURUZA, na GATUZANEZA

MURI IYI MPINDUKA YA POTILITI MPUZABANYARWANDA GAKONDO;

TWONGEYE GUSABA, MWESE ABANYARWANDA IBI BIKURIKIRA :

- 1° GUFATA ICYEMEZO CYO KUVANAHO REPUBULIKA CYAMI-GIKOLONI NO GUHINDURA INZEGO Z’UBUTEGETSI BWAYO KUGIRANGO IMPUNZI ZITAHE BITYO NAZO ZIGIRE UBURENGANZIRA BUNGANA N’UBW’ABARI MU GIHUGU. BUMWE MURI UBWO BURENGANZIRA NI UBWO KWEMERERWA GUHATANIRA IMYANYA Y’UBUTEGETSI NO GUSHYIRAHO ABATEGETSI MURI REPUBULIKA NSHYA. BITYO GUTORA ABATEGETSI N’AMATEGEKO BIKABANZIRIZWA NO GUTAHA KW’IMPUNZI ZOSE.

- 2° GUTANGIZA IBIGANIRO BIGAMIJE KWUMVIKANA UBURYO IZO NZEGO NSHYA Z’UBUTEGETSI ZABA ZUBATSE

- 3° GUTANGIZA IBIGANIRO BIGAMIJE GUSENYA NO GUSEZERERA BURUNDU POLITIKI Y’INYABUTATU NGIRWAMOKO CYAMI-GIKOLONI GATANYA GATERANYA

Mu gihe tugitegereje iryo HINDUKA RYA REPUBULIKA CYAMI-GIKOLONI N’ISHYIRWAHO RYA REPUBULIKA YUNZE UBUMWE, tubaye tubashimiye ubushake n’umurava mugiye gushyira muri ibyo bikorwa BISHYA by’IMPINDUKA mu GIHUGU CY’URWANDA NO MU MURYANGO NYARWANDA.

Mwari kumwe natwe GATEME, GAHURUZA, na GATUZANEZA, abayoboke b’Umuryango w’ABAZITO.

Mugire amahoro ahoraho !

Cliquer ici pour voir la vidéo.

IBARUWA IFUNGUYE YANDIKIWE ABANYARWANDAKAZI N’ABANYARWANDA BOSE BATUYE ISI (igice 4)

IMPAMVU : TURASHAKA IBIGANIRO BYA POLITIKI MPUZABANYARWANDA GAKONDO

KU BANYARWANDAKAZI N’ABANYARWANDA MWESE BENE GIHUGU CY’U RWANDA

BANYARWANDAKAZI, BANYARWANDA BAVANDIMWE DUSANGIYE IGIHUGU

Turabaramukije kandi tubifurije amahoro !

TWEBWE: abazito GATEME, GAHURUZA, na GATUZANEZA

Dukomeje kubandikira tubasaba ubufatanye muri iyi MPINDUKA NSHYA GAKONDO ya POLITIKI MPUZABANYARWANDA n’UBUTABERA MPUZABANTU GACANZIGO.

Mu mabaruwa 2 ya mbere twababwiye ko dushaka IBIGANIRO BIYOBOWE N’ABAHUZA MU BUTABERA GACANZIGO GAKONDO. Twabasobanuriye neza ABAHUZA dushaka abo aribo ndetse nubwo BUTABERA BUSHYA twifuza.

Mw’ibaruwa ya 3 twabagejejeho icyemezo cyacu cyo kuyoboka umuryango w’ABAZITO no kwimika INUMA Y’AMAHORO muri iyo GACANZIGO tukirukana AGACA. Twanababwiye kandi ko dushaka LETA NSHYA izashyiraho INZEGO NSHYA n’AMATEGEKO Y’UBWIYUNGE NYAKURI kugirango ubwo BUTABERA BUSHYA butangire gukora.

Muri iyi baruwa ka 4 tuje kubagezaho IMPURUZA isaba IBIGANIRO BYA POLITIKI MPUZABANYARWANDA GAKONDO, nkuko yateguwe n’umuvandimwe wacu GAHURUZA.

TWEBWE: GATEME, GAHURUZA, na GATUZANEZA

Tumaze kumenya:

Tumaze kumenya ko AMASHYAKA YA POLITIKI YINJIRIWE N’AGACA, ka GACA duherutse kwirukana mu NTEKO YA MBERE Y’UBUTABERA GACANZIGO GAKONDO yayobowe n’umuvandimwe wacu GATEME;

Tumaze kumenya ko ako AGACA kaguruka GACURAMYE ari ko kacuritse POLITIKI GAKONDO Y’URWANDA RWA GASABO gakoresheje indi POLITIKI GATANYA YA MUKOLONI ISHINGIYE kw’isura y’URUHU rw’umubiri w’abanyarwanda.

Tumaze kumenya ko ako GACA kinjiriye ABANYEPOLITIKI kugirango GACURIKE IBITEKEREZO byabo maze bacurame nkako;

Tumaze kumenya ko ako GACA ari ko KABATERANYA KABACURANGURA KANABASHORA MU BWICANYI;

Tumaze kumenya ko ako GACA ari ko KABUZA IBIGANIRO hagati y’ABANYARWANDA BO BUHUNGIRO kuko kabaciyemo ibice bitagira ingano;

Tumaze kumenya ko ako GACA ari ko KABUZA IMISHYIKIRANO HAGATI Y’BANYARWANDA BARI MU GIHUGU N’ABARI HANZE mu buhungiro, kandi iyo mishyikirano ari yo izarangiza ubuhunzi; bityo ubwo BUHUNZI bukaba budashobora kurangira burundu ako GACA KADACIWE mu Banyarwanda;

TWEBWE: GATEME, GAHURUZA, na GATUZANEZA   

MURI IYI MPINDUKA YA POTILITI MPUZABANYARWANDA GAKONDO;

TURASABA ABANYEPOLITIKI KWIRUKANA AKO GACA MU MASHYAKA MVAMAHANGA YABO KUGIRANGO BAGIRE ISHYAKA  ryo GUTANGIZA IBIGANIRO BIGAMIJE GUSHYIRAHO LETA NSHYA.

TURABAMENYESHA rero ko igihe cyose iyo POLITIKI GATANYA MVAMAHANGA izaba ikiri muri ayo mashyaka ibyo BIGANIRO n’iyo MISHYIKIRANO bitazashoboka.

•  BANYARWANDAKAZI BANYARWANDA BAVANDIMWE

 Ntidushaka UBUTABERA BUYOBOWE N’AMAHSYAKA YA POLITIKI MVAMAHANGA AGACA KACAGAGUYEMO IBICE bitagira ingano. Niyo mpamvu twahisemo UBUTABERA GACANZIGO GAKONDO.

Ntidushaka rero kuyoborwa n’ABANYEPOLITIKI batagira UBUMWE kuko bahora BACAGAGURANA

Ntidushaka UBUSHYAMIRANE n’AMASHYARI MU MASHYAKA YA POLITIKI MVAMAHANGA

Oya, ntidushaka KWONGERA KUGUSHA IRINDI SHYANO MU RWANDA

• Kubera ko tudashaka indi MISHYIKIRANO IYOBOWE N’ABANYAMAHANGA

TUZINDUWE NO KUBASABA GUSHAKA ABAHUZA BAYOBORA IBYO BIGANIRO BYA POLITIKI MPUZABANYARWANDA GAKONDO BIGAMIJE GUSHYIRAHO LETA NSHYA IZASHYIRAHO INZEGO Z’UBUYOBOZI BUSHYA.

• BANYARWANDAKAZI BANYARWANDA BAVANDIMWE

Turabasaba ABAHUZA BO KWIRUKANA AGACA KINJIRIYE ABANYAMASHYAKA kuko ari ko kabashora mu BWICANYI bw’abanyarwanda.

Turabasaba ABAHUZA BO KUBWIRA ABANYEPOLITIKI GUCISHA MAKE, bakareka GUCURANWA no GUCUZA Rubanda.

TURABASABA IBIGANIRO BYA POLITIKI MPUZABANYARWANDA GAKONDO BIGAMIJE GUCA INZIKA, INZANGANO N’INZIGO HAGATI y’ABANYAMASHYAKA

Turabasaba ABAHUZA bo KUYOBORA IBIGANIRO BIGAMIJE GUSHYIRAHO LETA NSHYA Y’URWANDA

Iyo LETA NSHYA NIYO IZASHYIRAHO INZEGO Z’UBUYOBOZI BUSHYA TWIFUZA.

•  BANYARWANDAKAZI BANYARWANDA BAVANDIMWE

TURASHAKA KO AYO MASHYAKA ASHYIKIRANA AKAGIRA UBUMWE MU MURYANGO UMWE MUGARI W’IBITEKEREZO BYA POLITIKI BINYURANYE

Turashaka ko IBYO BIGANIRO BIYOBORWA N’ABAHUZA BATARI MURI AYO MASHYAKA YA POLITIKI

ABAHUZA BADAFITE AHO BABOGAMIYE MURI IBYO BICE BYOSE MURIMO

ABAHUZA BADAFITE IBIRANGANTEGO BY’AMASHYAKA

ABAHUZA BATIJANDITSE MU MAHANO YAKOZWE NA GAHINI NA GAFUNI 

ABAHUZA BADAFITE KU NTOKI ZABO AMARASO Y’ABACU N’AY’UNDI MUNTU WESE

ABAHUZA BATAMBAYE UMWAMBARO WA POLITIKI YA MUKOLONI N’UNDI KANYAMAHANGA UWARIWE WESE

ABAHUZA BAVUYE MU MURYANGO GAKONDO NYARWANDA WIGENGA

ABAHUZA BAHUZA IMPUNZI N’ABABUZE UKO BAHUNGA N’AHO BAHUNGIRA 

ABAHUZA BUMVIKANYWEHO N’IMPANDE ZOSE ZA POLITIKI

Mu gihe tugitegereje ABO BAHUZA n’IBYO BIGANIRO bizashyiraho iyo LETA NSHYA, iyo POLITI NSHYA, ayo MATEGEKO MASHYA, n’ubwo BUTABERA BUSHYA, tubaye tubashimiye ubushake n’umurava mugiye gushyira muri ibyo bikorwa BISHYA by’IMPINDUKA mu GIHUGU CY’URWANDA.

Mwari kumwe natwe GATEME, GAHURUZA, na GATUZANEZA, abayoboke b’Umuryango w’ABAZITO.

Mugire amahoro !

Mu ndilimbo ye « Namaganye abantemera amababi », KIZITO MIHIGO yagize ati: « Nta muntu wasabira undi imbabazi kandi nta muntu wazitangira undi. Ni urugendo rw’umuntu n’Imana, Imana Nyilimbabazi; isengesho ryo kurokoka urwango rutsemba ubumuntu ».

Cliquer ici pour voir la vidéo.

Kandi mu Kinyarwanda hari n’umugani uvuga ngo: « Urusha nyina w’umwana imbabazi aba ashaka kumurya ».

Cliquer ici pour voir la vidéo.

MBABAZI RUSANGE RUSANGIZABINYOMA TWAGUTAHUYE

MBABAZI RUSANGE RWA RUSISIBIRANYA  

Nzinduwe no kukumenyesha inkuru itagushimisha ariko iri bushimishe abanyarwanda !

Uribuka ko mu minsi ishize ubwo uherutse mu RWANDA RWA MAHANGA i Buraya, Amerika, Aziya ndetse na Australia ukomotse i RWANDA RWA GASABO muri Afrika, wari waje mu rugendo rwa propaganda yo gushaka amajwi azatuma ushobora kuba UMUYOBOZI W’IGIHUGU KITAGIRA UBUTABERA ubeshya abanyarwanda ko ngo ubazaniye umuti w’ibibazo byabo.

Kubera iyo mpamvu UMUSHINGA W’AMAHORO DVJP nahise nkwamagana ndetse nkwoherereza integuza ikubwira ko ugomba gusubira iwanyu kavukire ubutazongera kugaruka i Rwanda no mu Banyarwanda.

Uyu munsi nanone nkaba niyemeje gutangariza ukuri abatangajwe n’imyitwarire yawe kubera ko batari bazi uwo uri we mu by’ukuri.

Nejejwe rero no kukumenyesha ko ayo majwi ya Rubanda ushaka ntayo uteze kubona kuko abanyarwanda benshi tumaze kugutahura. Imana ishimwe ! Ngize nti  »Imana ishimwe » kuko ari Yo yatumwe utwiyereka cyane twe abatuye mu Rwanda rwa Mahanga.

MBABAZI RUSANGE rero twagutahuye ! Wigize RUSANGIZABINYOMA.

Intumwa za KIZITO MIHIGO zimaze kwumva disikuru zawe uri kwiyamamariza umwanya w’UMUYOBOBOZI W’IGIHUGU KITAGIRA UBUTABERA, zihutiye kumubaza uwo uri we. MIHIGO ntiyatinze gusubiza nkuko abikora iteka iyo tumwiyambaje. Yazisabye kwongera kwumva indilimbo yise « IBISUBIZO BY’UBUZIMA ». Abakunzi ba KIZITO bamaze kwumva iyo ndilimbo bahise bamenya neza ko wigize IKIGIRWAMANA.

Uwo munsi UMUSHINGA W’AMAHORO DVJP nanjye nahise mbibutsa ibaruwa ifunguye nakwandikiye wowe MBABAZI RUSANGE hamwe n’IMPANGA YAWE MBABAZI GARASIYA kuwa 19/12/2016. Icyo gihe nababwije ukuri mwembi, maze mberurira mbabwira ko muri INGIRWAMBABAZI. Na mbere y’uko intumwa za KIZITO zimubaza uwo uriwe, nanjye nari narabatahuye wowe n’impanga yawe kuko ubushakashatsi nakoze bwanyeretse ko muvuka kuri RUSISIBIRANYA rwa MUKOLONI ukomoka kuri LONI. Niyo mpamvu disikuru zawe zuzuyemo ibinyoma wirirwa usakaza ushaka gusigasira umurage w’abo bakurambere bawe ubikomoraho. None kuki wongeye kugarura iyo propaganda yawe kandi wibuka neza ibyo nagukoreye icyo gihe RUSANGIZABINYOMA we ?

Genda MBABAZI RUSANGE wumva nabi koko !

Iyo baruwa ifunguye wowe n’impanga yawe nayibandikiye muri rwa rulimi rwa sogokuru wanyu MUKOLONI na SOGOKURUZA LONI ngirango nibura urwo rulimi rwo murarwumva. Ubwo nari nibwiye ko mbabwije ururimi mwumva ! Nagize nti :  » l’Amnistie et la Grâce sont des faux pardons pour une fausse réconciliation« . Mu Kinyarwanda bivuze ko wowe MBABAZI RUSANGE n’impanga yawe MBABAZI GARASIYA muri ingirwambabazi zigamije ubwiyunge bw’ikinyoma: ingirwabwiyunge. Niyo mpamvu ubushize nakubajije nti : « uzumva ryari« , none nkaba maze kubona ko wumva nabi. 

Niba utumva ururimi rwa sogokuru na sogokuruza bawe ukomokaho, ntiwumve n’urwa KanyaRWANDA wagucumbikiye igihe kinini, urundi wumva ni uruhe MBABAZI RUSANGE koko ?

Nibe na MBABAZI GARASIYA we yaricecekeye aryumaho ! Umenya we yaramenye ko mwembi nabatahuye icyo gihe ! Wowe n’iyo mpanga yawe rero namwe musa mudasa koko ! Utabazi neza yagirango muri abavandimwe ba MUHUTU na MUTUTSI kuko nabo basa badahuje ubudasa kandi bagahora bapfa ubusa badashaka gusangira no gusaranganya !

Niwongera gutera induru hejuru rero nzongera nkwibutse ibyo nabandikiye byose. 

Baca umugani mu Kinyarwanda ngo « Urusha nyina w’umwana imbabazi aba ashaka kumurya« .

None se ko wabeshye abanyarwanda ko ufite ububasha bwo gutangira imbabazi inzirakarengane zitagutumye, ndetse ngo ukanasabira imbabazi abanyabyaha nabo batagutumye wirengagije ko ibyo KIZITO yabyamaganye, wowe ubikora ugamije iki ? Ubwo bubasha wabuhawe na nde ? Ko utari Imana ntube n’intumwa yayo kw’Isi, ibyo ubikora nka nde ? Wigeze wumva KIZITO MIHIGO akwamamaza ko yamamaje MBABAZI NYAKURI WA NYLIMBABAZI ? Kuki utigeze wiyamamaza igihe yari agifite ubuzima bwo muri iyi Si ? None ubonye asanze RUREMA nawe uti reka mbonereho abanyarwanda mbasakazemo ibinyoma byanjye, wibwirwa ko tuzakuyoboka nkuko twamuyobotse ugirango ntitukiri kumwe nawe. Aho uribeshya cyane. Nanone kandi, ndabona ushaka kurusha imbabazi NYILIMBABAZI kandi ari we uzidushoboza. Wigeze wumva NYILIMBABAZI arwanya ubutabera wowe ushaka gupfobya ? Urashaka gusiba no gusibanganya ibitekerezo bya KIZITO MIHIGO twagutahuye !! Uribeshya ntituzakuyoboka !

MBABAZI RUSANGE RUSANGIZABINYOMA RWA RUSISIBIRANYA ;

Nababajwe cyane no kwumva wikoma inzirakarengane zishaka ubutabera, aho kuzifata mu mugongo no kwifatanya nazo mu kababaro zatejwe n’amahano abo ukomokaho nabo bagizemo uruhare. Unabivugana agasuzuguro kenshi witwaje ko ngo uri umunyepolitiki ushaka ubutegetsi, bityo ukaba udashaka ko hari uwaguhangara. Nyamara ubwo butabera uvuga ko udashaka nabwo bwarazanywe mu Rwanda na sogokuru wawe MUKOLONI wari mu butumwa bwa se umubyara ari we LONI !

Kubera iyi mpamvu rero, ubwo wiyemeje kwigira RUDAHANGARWA, hama hamwe UMUSHINGA W’AMAHORO DVJP ndaje nguhangare maze wihangane duhangane, nguhungabanye uhungabane, NGUHANURE KURI URWO RWEGO WIMANITSEHO dore ko wigize IGIHANGANGE n’IKIGIRWAMANA !

Nzinduwe no kukwambura ubwirasi n’agasuzuguro byawe ! TURAHANGANA MU BITEKEREZO BYA POLITIKI, uzane ibyo bishaje nzane ibishya maze RUBANDA RWIHITIREMO IBIGEZWEHO ! Nguko uko ugiye guta ibara kuko utazongera kubarizwa muri politiki y’amabara menshi y’ubudasa bw’abanyarwanda. Ugende ubutazagaruka !

Uretse nawe kandi, ndakumenyesha nanone ko ABANYAKURI N’ABANYARUMURI tutazongera kwemerera n’abandi banyepolitiki bo muri ayo mabara menshi yitwa amashyaka kwivanga mu bikorwa by’ubutabera n’ubwiyunge nkuko mwabimenyereye. Kuri iyo ngingo nanone KIZITO MIHIGO yatubereye urugero rwiza, kandi nta n’umwe muri mwe wigeze amuhiga. Aracyari uwa mbere ! Niyo mpamvu nemeza ko mu RWANDA RWA GASABO iyo mpinduka y’ubwigenge nyakuri bw’ubutabera n’ubwiyunge yatangijwe na Fondation KMP ye muri 2010 mu gihe i RWANDA RWA MAHANGA Umushinga W’AMAHORO DVJP nanjye nari muri ubwo butumwa kuva 2001 ndetse n’ubu nkaba nkibukomeza.

Baca umugani ngo :  »WIMANIKA KU RWEGO UHAGAZE WAJYA KURUMANUKA UGACURIKA UMUTWE » !

MBABAZI RUSANGE we, nubwo so atakwanga ariko yakwise nabi pe ! Iyo RUSISIBIRANYA akwita MBABAZI gusa ariko iryo zina  »RUSANGE » akarireka. Ariko ubundi kuki wowe utahinduye iryo izina ryawe nkuko sogokuru wawe MUKOLONI yabigenje kuwa 1/7/1962 ubwo yihinduraga MUBILIGI ? Reka guhera ubu tumwite dutyo. Nuko aho guhindura iryo zina so yahuye ahubwo wiyongereyeho irindi ry’icyivugo wiyita RUSANGIZABINYOMA. Ni akumiro !

None rero MBABAZI RUSANGE RUSANGIZABINYOMA subira iwanyu usange sogokuru MUBILIGI wakuzanye i RWANDA RWA GASABO kuko KWUNGA ABANYARWANDA BYARAKUNANIYE. Guhera ubu, uwo mulimo ni MBABAZI NYAKURI ugiye kuwukora kuko URWANDA rugiye kwigenga byuzuye kimwe n’ibindi bihugu bya Afrika. Icumbi wahaye rirarangiye subira iwanyu. Kuva uyu munsi kandi nawe umenye neza ko MBABAZI NYAKURI ari mwene MUNYAKURI wa ROHO NTAGATIFU na NYILIMBABAZI muri ubwo Butatu Butagatifu bwabo. Uyu ni we ugiye uzunga abanyarwanda kuko wowe kuva kera byarakunaniye.

MBABAZI NYAKURI ariho ku INEMA Y’IMANA. Niyo mpamvu impanga yawe GARASIYA nawe mugomba mujyana kuko mwembi mubeshejweho na POLITIKI gusa. Urabona rero neza ko MBABAZI NYAKURI nta sano afitanye nawe hamwe n’impanga yawe MBABAZI GARASIYA. Mugire bwangu musubire iwanyu !

Sinagusezeraho ariko ntakwibukije ko SOGOKURU wawe MUBILIGI ari nawe wazanye ikindi kinyoma i RWANDA n’i BURUNDI ko ngo ABAHUTU, ABATUTSI N’ABATWA ari « ethnies » maze icyo kinyoma akagikwiza kw’Isi yose ikacyemera. Nguko uko abanyarwanda n’abarundi babatijwe kabiri, mw’idini no muri politiki ! Ibinyoma biba byinshi Rubanda rugashukika koko ! Uwo mwijima wakwijwe hose nawo UMUSHINGA W’AMAHORO DVJP ngiye kuwutsindisha UBWIYUNGE NYAKURI rwo RUMURI ruzahoraho. Nubwo nzi neza ko wowe MBABAZI RUSANGE utemera ko KIZITO MIHIGO ari intumwa y’Imana, ndizera ko wamenye ko nawe yavuze ko hari igihe uwo mwijima wapfukiranye Urumuri uzatsindwa n’Ubutagatifu bwayo ! Icyo gihe rero kirageze.

MBABAZI RUSANGE genda neza kuko  »uwanze kwumva atanze no kubona ».

Nkuko KIZITO yabivuze muri ya ndirimbo y’« IBISUBIZO BY’UBUZIMA » natwe intumwe ze umenye rero ko TWAGUTAHUYE. Dusanze warigize IKIGIRWAMANA kuko IMBABAZI NYAMBABAZI zidatangwa n’abanyepolitiki nkawe, ahubwo ziva ku mutimanama w’umuntu kandi tukazishobozwa na NYILIMBABAZI. IMBABAZI NYAKURI ntizivanaho ubutabera nkuko wabibeshye abanyarwanda ukaba aribyo ushaka nanone kubakorera, ahubwo zirabwunganira maze zikabusakazamo ubumuntu. Ugize Imana mba UMUHUZA iyo nza kuba umucamanza mba ngukatiye urwo kujya mu muliro utazima !

MBABAZI RUSANGE rero : « Ibuye ryagaragaye ntiriba rikishe isuka » !

Guhera ubu noneho ugiye kwumva wanze ukunze, ko ugomba gusubira iwanyu, kuko itegeko ryawe « loi d’amnistie » ABANYARUMURI B’IMBABAZI NYAKURI turyanze kandi turyamaganye.

Kubera iyo mpamvu ukaba usabwe kwihutira gusanga sogokuru wawe kuko Umushinga w’amahoro DVJP nje gusaba abanyarwanda kwishyiriraho itegeko rishya « loi du pardon »: Ni Itegeko risobanura neza imbabazi nyakuri, uko zisabwa n’uko zitangwa; uzitanga n’uzihabwa; igihe zisabwa n’igihe zitangwa; inzira z’urugendo rw’imbabazi ; n’ibindi bisobanuro, kugirango abanyarwanda barusheho kuzimenya maze bazisangire nazo zibasakaremo. Iryo tegeko ni ryo rigiye gusimbura iryawe ndetse n’iry’Impanga yawe  muri Repubulika yunze Ubumwe y’URwanda Rwiyunze. La loi du pardon remplacera la loi d’amnistie et l’Arrêté de la Grâce.

MBABAZI RUSANGE genda rwiza, URWANDA ruhinduke rwiza, wowe n‘IMPANGA YAWE MWATAHUWE !

Nta MBABAZI RUSANGE nta na MBABAZI GARASIYA dushaka mu RWANDA RWA GASABO no mu BANYARWANDA kuva KIZITO MIHIGO yahashinga Umusingi w’Ubwiyunge Fondation KMP muri 2010.

Ibibazo bidasanzwe bicyemurwa n’umuti udasanzwe, kandi impinduka nziza ikorwa n’ibitekerezo bishya.

Mwari kumwe nanjye Musomesha Aloys, umuyobozi n’umuhuza w’Umushinga w’amahoro n’ubwiyunge nyakuri DVJP; Ubwiyunge buyobowe n’Amategeko n’Ibiganiro, bunyuze mu Ukuri, Ubutabera n’Imbabazi; Umushinga wigenga utabogamiye kuri politiki y’amashyaka n’ubutegetsi, uharanira politiki mpuzabanyarwanda n’ubutabera mpuza-nungabantu.

 Murakoze kuntega amatwi ndabashimiye, mugire amahoro ahoraho.

Cliquer ici pour voir la vidéo.

Iki kiganiro cyatangajwe hano : Ukuri k’Ukuri: Aloys Musomesha mu nzozi z’«Ubutabera-mpuzabantu» n’imperuka y’ubuhunzi!

Banyarwandakazi, banyarwanda bavandimwe ndabaramukije kandi mbifurije amahoro.

Ni Musomesha Aloys ubasuhuza, umuyobozi n’umuhuza w’umushinga w’amahoro n’ubwiyunge nyakuri DVJP, umushinga wigenga utabogamiye kuri politiki y’amashyaka n’ubutegetsi, uharanira politiki mpuzabanyarwanda n’ubutabera mpuzanungabantu.

Nishimiye nanone kubana namwe muri iyi gahunda y’ibiganiro ku bibazo bitera ubuhunzi bw’abanyarwanda hagamijwe ubufatanye mu kubishakira ibisubizo kugirango ubwo buhunzi burangire burundu. Muri uyu mwanya ndabagezaho ubundi butumwa ngira nti : BANYEPOLITIKI NIMUREKURE UBUTABERA BWA RUBANDA BWIGENGE IMPUNZI ZITAHE.

Igihe cyose ubutabera buzaba butegekwa n’abanyepolitiki mu gihugu cyacu cy’Urwanda ntibuzashobora kwigenga. Bityo rero akarengane gatezwa n’abo banyepolitiki ntikazashobora gucika kandi bazakora ibishoboka byose kugirango badahanirwa ibyaha bakora. Ngo ntawe urega uwo aregaho. Niyo mpamvu abanyarwanda bazakomeza guhunga ubwo butegetsi bubakandamiza, bubica, bubafungira ubusa, bubasenyera, bubambura imitungo, busahura imitungp y’igihugu, n’ibindi byaha kubera ko inzego z’ubucamanza ari bo nyine bazitegeka. KUTAGIRA UBUTABERA BWIGENGA RERO NI KIMWE MU BIBAZO BITERA UBUHUNZI.

Muri iyi minsi hari inkuru igezweho yerekeranye n’igitekerezo cyatanzwe na bamwe mu banyepolitiki b’abasivili kirebana n’imbabazi rusange bita « amnestie générale » ngo zikwiye kuzahabwa abanyarwanda bakoze amahano y’ubwicanyi ndengakamere n’ibindi byaha bikomeye nk’ibyo maze kuvuga mu bihe byashize. Abo banyepolitiki bakavuga ko ngo gutanga izo mbabazi bizaba ari mu nyungu rusange z’abanyarwanda. Birumvikana ko izo mbabazi ari iza politiki atari imbabazi hagati y’abantu barebwa n’ibibazo by’amakimbirane ku giti cyabo.

Kuba iki gitekerezo kiri guteza impaka nyinshi mu banyarwanda ni kimwe mu bimenyetso bigaragaza neza ko UBUTABERA ARI UBWA RUBANDA ATARI UBW’AMASHYAKA YA POLITIKI AGAMIJE UBUTEGETSI nkuko abanyepolitiki babyibeshya. Ikindi cyagaragaye ni uko ubwo buryo bw’imbabazi rusange butajyanye n’ibihe abanyarwanda turimo n’ibindi byahise kubera amateka mabi twaciyemo, bityo bukaba butatubereye. Izi mpaka ariko ni nziza cyane kuko zirerekana ko abanyarwanda bamaze gutera intambwe ndende muri uru rugendo rw’impinduka bashaka. Ikigaragaza nanone iyo ntambwe ni uko abadashaka izo mbabazi rusange bamaze gusobanukirwa ko zaba zifitiye inyungu gusa abanyarwanda bakoze amahano hamwe n‘abanyamahanga bafatanyije mu buryo bwa politiki. Ko rero abanyarwanda b’inzirakarengane bakorewe ibyo byaha bo nta nyungu babona muri izo ngirwambabazi. 

Ibi birashimangira ahubwo igitekerezo mperutse gutangaza  mvuga ko Urwanda rukwiye kuvanaho Repubulika cyami-gikoloni rukigenga maze ubuhunzi bukarangira burundu, kubera impamvu 5 zikurikira:

1) Impamvu ya mbere : ni uko kuvuga ko ibibazo bya politiki byacyemurwa n’imbabazi rusange (amnestie générale) bitari mu muco karande w’abanyarwanda. Ntabwo bitanga ubutabera ahubwo ni uburyo bwa politiki twigishijwe n’abanyamahanga mu mategeko twahawe n’abakoloni b’ababiligi. Abazanye icyo gitekerezo bagendera ngo ku byabaye mu gihugu cya Afrika y’Epfo nkaho ibibazo byo muri icyo gihugu ari kimwe n’iby’abanyarwanda, kandi atari byo. Muri icyo gihugu, ibibazo byabo byari hagati y’abiramura kavukire n’abazungu. Birumvikana ko icyo gihugu kidahuje umuco n’Urwanda. Mu Rwanda ubutegetsi bwakandamije abanyarwanda mu mateka y’ingoma ya Repubulika bwari buyobowe n’abandi banyarwanda.

2) Impamvu ya kabiri : ni uko abongabo bashyira imbere gusa ibitekerezo cya Nelson Mandela biyibagije ko natwe abanyarwanda dufite Kizito Mihigo watwigishije imbabazi n’ubwiyunge kandi agafasha abanyarwanda benshi kubabarirana. Uwo muti w’ibibazo byacu bagombaga kuwushakira no mu bihangano bye n’iby’abandi banyarwanda ndetse n’ibyabo bwite. Abo banyepoliki bavuga ko izo mbabazi rusange zareba gusa ibyaha bya politiki kandi ko ngo ari ubutabera bwunga (justice réparatrice ou restaurative). Nyamara ahubwo hari n’ibindi bihugu ubwo butabera bukoreshwa ku bindi byaha kandi bukayoborwa n’abahuza (médiateurs) bigenga batari abanyepolitiki. Ni byiza ariko gutekereza kuri ubwo butabera bwunga kuko n’Umuryango w’Abibumbye ONU ubwayo washishikarije ibihugu byose byo kw’Isi kwitabira ubutabera mpuzabantu (médiation) (voir page 220 LUMIERE DU MONDE).

3) Impamvu ya gatatu : ni uko abanyepolitiki bazanye icyo gitekerezo bari muri campagne yo gushaka kujya mu butegetsi bw’igihugu, muri iki gihe buyobowe na FPR-Inkotanyi, kuko babikoze muri uyu mwaka wa 2023 ubanziriza uw’amatora ya prezida wa Repubulika utaha wa 2024. Ibi birerekana nyine ko ari mu nyungu za politiki yo kugera ku butegetsi bw’igihugu kugirango bazabusangire n’abari muri FPR-INKOTANYI basa nkaho ari bo basabira izo mbabazi rusange. Ni bwo bwa mbere rero ibi bitangajwe ku mugaragaro. 

Nkuko nakunze kubivuga mu biganiro binyuranye no mu nyandiko ntangaza, abanyarwanda dukwiye kubanza kwiyumvisha ko uburyo dufite bwo kuyobora igihugu cy’Urwanda atari ubwacu. Nitutabanza kwiyumvisha ibi bintu ngo dutinyuke dushake uburyo bwacu twumvikanyeho dukoresheje ibitekerezo byacu bihuye n’umuco wacu w’abanyarwanda, tuzakomeza kugira ibibazo byinshi.

4) Impamvu ya kane ari nayo ikomeye: ni uko abo banyepolitiki bakomeje kwivanga mu bibazo by’ubutabera kandi bakarenga bakavuga ko ngo bashaka ubutabera bwigenda. UBUTABERA N’UBWIYUNGE ntibugomba kujya mu mishinga y’amashyaka y’abanyepolitiki; iyo ni imishinga y’Umuryango Gakongo (Société civile) ikwiye gukorwa mu nyungu za RUBANDA RW’ABANYARWANDA (communauté rwandaise). Niyo mpamvu uyu Mushinga w’Amahoro n’Ubwiyunge Nyakuri DVJP natangije muri 2001 ari umushinga utabogamije kuri politiki y’amashyaka n’ubutegetsi. Ntabwo nywukora mu nyungu z’ubutegetsi (pouvoir exécutif).

Nkuko bigaragara ku mutwe wa site internet y’uyu mushinga, mparanira « Ubutabera n’ubwiyunge nyakuri buyobowe n’Umuryango Gakondo mu nyungu za Rubanda » (« La justice et la réconciliation authentique par la société civile et pour la communauté »). 

5) Impamvu ya gatanu. Amashyaka ya politiki atavuga rumwe n’ubutegetsi bwa FPR-INKOTANYI atangiye guhindura UBUTABERA BWUNGA umushinga wayo, akwiye kurekura uwo mushinga, akawurekera Umuryango Gakondo Nyarwanda wigenga (Société civile rwandaise indépendante) nkuko nabisobanuye mu biganiro  byinshi binyuranye mu myaka irenga 22 ishize ndetse no mu bitabo bibiri mperutse kwandika. UBUTABERA MPUZABANTU (justice de la médiation) n’UBUTABERA BWUNGA (justice réparatrice) ni amashami 2 y’UBUTABERA MPUZANUNGABANTU (justice de la réconciliation), imwe muri gahunda (programmes) 3 zigize uyu mushinga.

Umwanzuro : 

Abanyepolitiki bari mu butegetsi bw’igihugu mu Rwanda nabo nibarekure inzego z’ubutabera n’ubumwe n’bwiyunge; kugirango izo nzego ziyoborwe n’abanyarwanda batari mu mashyaka ya politiki bityo zishobore kwigenga. Ndahamya ko ibyo babikoze abanyarwanda benshi bafungiye ubusa bahita barekurwa, ndetse n’impunzi zigahunguka. Kuko abo bose ari inzirakarengane za politiki.

Impamvu batabikora ngo ni uko bamwe muri bo bafite ubwoba ko aribo bahita bafatwa bagafungwa cyangwa bagahunga ubwo butabera bwaba bwigenga.

Jye mbona iyo mpamvu nta shingiro ifite kuko utagirira ubwoba intambara ntiyagirira ubwoba ubutabera ! None se niba batinya ubutabera kandi bazi ko bakoze ibyaha, kuki barenganya abandi bazi ko nta byaha bakoze ? 

Nanone kandi, niba nabo batinya ubwo buhunzi, kuki bashaka ko abandi bahera mu buhunzi kubera ubwo butabera butigenga bakomeza kugundira ? 

• Igisubizo gikwiye ni ikihe ?

Muri uyu mushinga w’amahoro n’ubwiyunge nyakuri DVJP mvuga ko dukwiye gushakira igisubizo mu muco karande wacu wo gucyemura ibibazo twari dufite mbere y’uko abakoloni badutegeka UBUCAMANZA MPANABYAHA. Bwari UBUTABERA BWUNGA BWA RUBANDA BWABERAGA KU KARUBANDA NTAWE BUHEJE.

• Igisubizo gikwiye rero, ni ugushaka ubundi butabera nita UBUTABERA MPUZANUNGABANTU bwigenga (médiation et justice réparatrice de réconciliation) : hakajyaho inama mpuzabantu (Conseils de médiation) mu gihugu hose, n’Inteko y’ukuri n’ubutabera bwunga (comités de médiation  »Vérité et Justice réparatrice de réconciliation ») mu rwego rw’igihugu no mu ntara zose (pages 232, 233 tome 2)
• Hashyirwaho amategeko nyobozi y’ubwiyunge atanu (5) akurikira :

1. Itegeko rivana muri politiki ingirwamoko y’ubuhutu, ubututsi n’ubutwa kandi rikayavanamo politiki

2. Itegeko-nyobozi ry’imbabazi risobanura ubwiyunge nyakuri

3. Itegeko rishyiraho inama mpuzabantu (conseils de médiation) n’inteko mpuzabantu y’ukuri n’ubutabera bwunga (comités de médiation « Vérité et Justice réparatrice de réconciliation »)

4. Itegeko rigena umwuga w’abahuza mu butabera mpuzabantu

5. Itegeko rigena umwuga w’abayobozi b’ubwiyunge mu rwego rwa politiki mpuzabanyarwanda

• Ibi byose bikaba bisaba kuvanaho Repubulika cyami-gikoloni tugashyiraho Repubulika yunze ubumwe y’URwanda rwiyunze

Ibi bitekerezo bishya bya politiki murabisanga mu bitabo 2 nanditse biherutse gusohoka. Icya mbere (1) ni RWANDA: IMPERUKA Y’UBUHUNZI. Inkuru nziza y’Ubwiyunge nyakuri. Icya kabiri (2) ni LUMIERE DU MONDE. Pardon authentique et Justice de réconciliation pour la foi en l’humanité.

 Ibibazo bidasanzwe bicyemurwa n’umuti udasanzwe, kandi impinduka nziza ikorwa n’ibitekerezo bishya.

Murakoze ndabashimiye, mugire amahoro ahoraho .